Na mwandishi wetu, Gazetini
NDOA za utotoni, zinazofafanuliwa kama ndoa inayohusisha mmoja au wote wawili walio chini ya umri wa miaka 18, bado ni tatizo kubwa nchini Tanzania licha ya juhudi za kimataifa za kukomesha vitendo hivyo.
Tatizo hili linaathiri zaidi watoto wa kike, ambao mara nyingi hulazimishwa kuingia kwenye ndoa wakiwa na umri mdogo, hali inayowanyima haki yao ya msingi ya kukua, kupata elimu, kuathiri afya zao, na kuwaweka katika hatari kubwa ya unyanyasaji wa kijinsia, kifamilia na kiuchumi.
Tofauti kati ya Vijijini na Mijini
Kwa mujibu wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Idadi ya Watu na Afya ya uzazi na haki za kijinsia (UNFPA-Tanzania) ndoa za utotoni zimechangia kwa kiasi kikubwa kuongezeka kwa idadi ya wasichana wanaokatisha masomo, hususan katika maeneo ya vijijini. Katika maeneo mengi ya pembezoni, mila na desturi pamoja na umaskini husababisha wazazi kuwaona watoto wa kike kama mzigo wa kiuchumi, hivyo kuwalazimisha kuolewa mapema badala ya kuendelea na elimu.
Hali ni tofauti kwa kiasi fulani mijini ambako upatikanaji wa elimu na uelewa kuhusu haki za mtoto ni mkubwa zaidi, ingawa changamoto bado zinaendelea kuwepo.
Pengo la kijinsia
Ndoa za utotoni zinadhihirisha wazi pengo la kijinsia, kwani wasichana ndio waathirika wakubwa ikilinganishwa na wavulana. Mara nyingi, wasichana huonekana kama chombo cha kutatua matatizo ya kiuchumi au kifamilia, jambo linalozidi kuimarisha mifumo kandamizi na kuwanyima fursa ya kushiriki kikamilifu katika maendeleo ya kijamii na kiuchumi ya taifa.
Jitihada za kisheria na ushirikiano wa kimataifa
Tanzania imeridhia na kusaini mikataba mbalimbali ya kimataifa inayopinga ndoa za utotoni, ikiwemo Mkataba wa Afrika wa Haki za Binadamu na Watu, Azimio la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa, pamoja na Mkataba wa Kutokomeza Aina Zote za Ubaguzi dhidi ya Wanawake (CEDAW).
Vilevile, Serikali inashirikiana na taasisi za kimataifa kama UNFPA katika kupambana na tatizo hili kupitia sera, kampeni za uhamasishaji na miradi ya kuwawezesha watoto wa kike.
Hata hivyo, licha ya kuwepo kwa mifumo hiyo ya kisheria na ushirikiano, utekelezaji wake bado ni dhaifu kutokana na changamoto za kiutamaduni, kijamii na kiuchumi ambazo zimejikita kwa muda mrefu katika jamii.
Njia za kuharakisha mabadiliko
Ili kufanikisha jitihada za kutokomeza ndoa za utotoni, kunahitajika kuimarisha utekelezaji wa sheria zilizopo, kuongeza elimu kwa jamii kuhusu madhara ya ndoa za utotoni, na kuhakikisha watoto wa kike wanapata fursa sawa ya elimu bila vikwazo. Aidha, ushiriki wa viongozi wa kimila na kidini ni muhimu katika kubadili mitazamo hasi inayochochea vitendo hivyo.
Ubunifu katika ushirikiano kati ya serikali, mashirika ya kiraia, sekta binafsi na wadau wa maendeleo pia ni nyenzo muhimu katika kulinda haki na mustakabali wa watoto, hususan wale wanaotoka katika mazingira ya vijijini na makundi yaliyo hatarini zaidi.
Ndoa za utotoni si suala la kijamii pekee bali ni changamoto ya haki za binadamu na maendeleo ya taifa. Kukomesha vitendo hivi kunahitaji dhamira ya kweli, ushirikiano wa pamoja na hatua madhubuti zitakazolinda kizazi cha sasa na kijacho cha watoto wa Tanzania.
