Na mwandihi wetu, Gazetini
WAKATI Dunia leo Machi 22, 2026 ikiadhimisha Siku ya Maji, Muungano wa Afrika (AU) umeweka wazi dhamira yake ya kuhamisha mjadala wa maji na usafi wa mazingira kutoka kwenye sera hadi utekelezaji wa vitendo, ukiweka sekta hiyo kuwa kiini cha ajenda yake ya maendeleo kwa mwaka 2026.
Hatua hiyo imebainishwa kufuatia Mkutano wa 39 wa Kawaida wa Umoja huo uliofanyika Addis Ababa, Ethiopia, ambapo viongozi wa Afrika walipitisha kaulimbiu: “Kuhakikisha Upatikanaji Endelevu wa Maji na Mifumo Salama ya Usafi wa Mazingira ili Kufanikisha Malengo ya Agenda 2063.”
Akizungumza baada ya mkutano huo, Mwenyekiti wa Tume ya Muungano wa Afrika, Mahmoud Ali Youssouf, alisema uamuzi huo unaashiria mwelekeo mpya wa kimkakati kwa bara hilo.
“Huu si uamuzi wa kawaida wa kisera. Ni hatua ya makusudi ya kuweka rasilimali muhimu zaidi kwa uhai wa bara letu-maji-katika kiini cha maendeleo,” amesema.
Youssouf alisisitiza kuwa usalama wa maji ni msingi wa kufanikisha maendeleo ya kijamii na kiuchumi barani Afrika, akieleza kuwa bila maji ya uhakika, ndoto ya maendeleo haiwezi kutimia.
“Bila usalama wa maji, hakuna uhakika wa chakula, hakuna viwanda, hakuna afya ya umma, wala amani ya kudumu,” amesisitiza.
Kwa mujibu wa takwimu za kimataifa, zaidi ya Waafrika milioni 400 bado hawana huduma ya maji safi, huku takribani watu milioni 700 wakikosa huduma salama za usafi wa mazingira, hali inayochangia kuenea kwa magonjwa na kudhoofisha uzalishaji wa kiuchumi.
Ripoti zinaonesha kuwa mzigo mkubwa wa uhaba wa maji unaangukia wanawake na watoto, ambao hulazimika kutembea umbali mrefu kila siku kutafuta maji.
“Hii si changamoto tu-ni dhuluma ya kijamii inayowanyima fursa za elimu na maendeleo ya kiuchumi,” amesema Youssouf.
Hali hii inaathiri pia juhudi za kupunguza umaskini, kwani muda unaotumika kutafuta maji ungeweza kuelekezwa katika shughuli za uzalishaji au elimu.
Wakati huo huo, mabadiliko ya tabianchi yanaongeza presha katika rasilimali za maji barani Afrika. Ukame wa mara kwa mara na mafuriko makubwa vinaendelea kuathiri upatikanaji wa maji.
Kwa mujibu wa Youssouf: Baadhi ya maeneo yanashuhudia kupungua kwa mito na mabwawa, Maeneo mengine yanakumbwa na mafuriko makubwa, Mifumo ya mvua imekuwa isiyotabirika
“Hali hii inahatarisha maisha ya mamilioni ya watu, hasa wanaotegemea kilimo na mifugo,” ameonya.
Takribani asilimia 60 ya rasilimali za maji safi barani Afrika zinavuka mipaka ya nchi, jambo linalofanya ushirikiano wa kikanda kuwa muhimu zaidi.
Mito mikubwa kama Nile, Niger, Congo, Zambezi na Volta inaunganisha nchi nyingi, na inaweza kuwa chanzo cha ushirikiano au migogoro kulingana na namna inavyosimamiwa.
“Maji haya ya pamoja ni fursa ya mshikamano, lakini pia yanaweza kuwa chanzo cha migogoro—chaguo liko mikononi mwetu,” amesema Youssouf.
Mbali na maji, AU pia imeweka mkazo kwenye huduma za usafi wa mazingira, ambazo bado hazijafikiwa na mamilioni ya Waafrika.
“Usafi wa mazingira si anasa—ni haki ya msingi ya binadamu na nguzo ya afya ya jamii,” amesema Youssouf.
Ukosefu wa huduma hizi, hasa katika maeneo ya vijijini na miji inayokua kwa kasi, unaendelea kuchangia magonjwa na kupunguza tija ya kiuchumi.
Kwa kuangalia mbele, AU imeanza kuandaa mkakati wa utekelezaji unaolenga kuharakisha upatikanaji wa maji na huduma za usafi, kwa kushirikisha: Serikali, Sekta binafsi, Asasi za kiraia, Jamii
“Mafanikio yetu hayatapimwa kwa matamko bali kwa matokeo—mabomba yanayotoa maji na mifumo ya usafi inayofanya kazi,” amesema Youssouf.
Huku idadi ya watu barani Afrika ikitarajiwa kuongezeka maradufu ifikapo mwaka 2050, wataalamu wanaonya kuwa hatua za haraka na endelevu ni muhimu ili kuepuka mgogoro mkubwa zaidi wa maji.
Maadhimisho ya Siku ya Maji Duniani mwaka huu yamekuwa zaidi ya kumbukumbu—yamegeuka kuwa wito wa kuchukua hatua. Kwa Afrika, ujumbe ni wazi: bila uwekezaji madhubuti katika maji na usafi wa mazingira, safari ya kuelekea maendeleo endelevu itabaki kuwa ndoto.
