Na Emmanuel Mgimwa – Gazetini
Katika nyanda kame za Kaskazini mwa Tanzania, lipo Ziwa Natron eneo la kimataifa la Ramsar na nyumbani kwa asilimia 75 ya Flamingo wadogo wote duniani. Hapa, kati ya ndege milioni 1.5 hadi 2.5 huzaliwa na kulelewa, wakitengeneza mandhari ya kipekee inayovutia maelfu ya watalii kila mwaka.
Lakini urithi huu wa asili unakabiliwa tena na tishio: pendekezo jipya la uchimbaji wa soda ash kutoka Kampuni ya Ngaresero Valley Ltd. Pendekezo hili limeamsha sauti za upinzani kutoka pande zote, watoa huduma za utalii, jamii za wenyeji, na wanaharakati wa uhifadhi wakiungana kudai Ziwa Natron libaki salama kwa uhifadhi na utalii wa kiikolojia badala ya uchimbaji wa viwandani.
Kumbukumbu ya uamuzi wa Kihistoria wa 2008
Mwaka 2008, Serikali ya Tanzania ilifanya uamuzi wa kihistoria kuzuia mradi wa uchimbaji soda ash uliopendekezwa na TATA Chemicals Ltd, baada ya tafiti za kisayansi kuonyesha madhara makubwa yasiyoweza kurekebishwa. Badala yake, serikali iliamua kuwekeza kwenye utalii wa kiikolojia – uamuzi ambao leo umezaa matunda makubwa kwa uchumi wa ndani na uhifadhi wa mazingira.
Ripoti ya Ramsar Advisory Mission ya mwaka huo ilionya wazi kuwa uchimbaji wowote wa viwanda katika Ziwa Natron ungetishia ustawi wa Flamingo wadogo duniani, na hivyo kuvunja wajibu wa kimataifa wa Tanzania chini ya Mkataba wa Ramsar. Hoja hizo bado ni halali na za msingi hadi leo.
Gharama Kubwa Isiyolipika ya Uchimbaji wa Soda Ash
Wapo wanaodai kuwa uchimbaji wa soda ash katika kijiji cha Wosiwosi hautaathiri utalii. Lakini ukweli wa kisayansi ni tofauti kabisa. Uchimbaji wowote katika Ziwa Natron unaweza kuharibu kabisa mfumo wa ikolojia kwa sababu:
- Mlingano wa Maji: Uchimbaji ungetumia na kuelekeza upya maji machache kutoka mito muhimu (ikiwemo Ewaso Ng’iro), kuvuruga mlingano wa maji unaohitajika kwa kuzaliana na kulisha Flamingo.
- Mali Asili za Kimaumbile na Kemia: Ziwa lina kiwango cha juu cha alikali na usawa wa pH unaoendeshwa na hali asilia. Mabadiliko madogo tu ya kemia yake yanaweza kufanya mazingira yasifae kwa viumbe vinavyounda mlolongo wa chakula cha Flamingo.
- Ulinzi wa Asili Dhidi ya Wanyama Wawindaji: Mazingira yake hatarishi kwa binadamu ndiyo yanayolinda viota. Uchimbaji na shughuli za viwanda zingevunja kinga hii asilia, kuharibu kabisa eneo la kuzaliana.
Utalii wa Kiikolojia: Mfano wa Mafanikio Unaonufaisha Wote
Tangu marufuku ya 2008, Ziwa Natron limekuwa mfano wa ushirikiano wa uhifadhi kati ya serikali, jamii na sekta binafsi. Kampeni ya Royal Tour inayoongozwa na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dk. Samia Suluhu Hassan, imeongeza mwamko wa kimataifa na kuongeza idadi ya watalii.
Faida zimeenea:
- Mapato ya Wilaya: Wilaya za Longido, Monduli na Ngorongoro hupata mapato kutoka utalii, yanayowezesha ujenzi wa shule na zahanati.
- Ajira na Maendeleo ya Jamii: Vijiji kama Engaresero vina mashirika ya kijamii yanayosimamia mapato, kutoa ajira na kuendeleza miradi ya kijamii.
- Nafasi ya Upanuzi: Vijiji ambavyo havina shughuli nyingi za utalii, kama Wosiwosi, vina nafasi ya kuanzisha miradi yake ya kiutalii badala ya kugeukia uchimbaji wa viwanda.
Kwa Nini Tusiuhatarishe Msingi wa Utalii wa Kanda
Ziwa Natron si urithi wa taifa pekee bali ni hazina ya kikanda na kimataifa. Flamingo wadogo hulisha katika maziwa mbalimbali ya Kenya, Uganda na Tanzania – sawa na uhamaji wa nyumbu wa Mara-Serengeti unaovutia watalii kutoka duniani kote. Uharibifu wa Natron ungeathiri mnyororo mzima wa utalii wa Afrika Mashariki na kuibua migogoro ya kidiplomasia juu ya rasilimali za pamoja.
Kwa bahati nzuri, mbadala salama upo: Bonde la Engaruka, lenye akiba kubwa ya brine, linaweza kutosheleza mahitaji ya viwanda bila kugusa ekolojia nyeti ya Ziwa Natron.
Wito kwa Serikali na Wawekezaji
Wadau wanaiomba Serikali ya Tanzania kuendeleza msimamo wake wa mwaka 2008 na kukataa pendekezo jipya la Ngaresero Valley Company Ltd. Pia, wanaisihi kampuni kuelekeza shughuli zake kwenye Bonde la Engaruka. Hatua hii italinda sekta ya utalii wa kiikolojia inayokua kwa kasi na kuheshimu wajibu wa kimataifa chini ya Mkataba wa Ramsar.
Kwa kufanya hivyo, Tanzania itaendelea kuwa mfano wa dunia wa jinsi maendeleo ya kiuchumi na uhifadhi wa mazingira vinavyoweza kwenda sambamba, huku ikihifadhi heshima yake kama mlezi wa urithi wa asili wa kipekee.
Na Emmanuel Mgimwa ni Mratibu wa Mashariki na Kusini mwa Afrika, IUCN-SSC Flamingo Specialist Group (FSG).
