NEW YORK, Marekani
TASWIRA iliyojitokeza jijini New York, ndani ya Makao Makuu ya Umoja wa Mataifa, inakumbusha nyakati ambazo hazijapita sana, lakini ambazo sasa zinajionyesha kwa tofauti kubwa.
Katika ukumbi wa Baraza la Usalama, Desemba 15, 2025, Ban Ki-moon, aliyekuwa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa kuanzia mwaka 2007 hadi 2016, anaonekana mwenye nguvu na ari, lakini historia ya karibu muongo mmoja inaonyesha mfumo wa ushirikiano wa kimataifa umezeeka kwa kasi.
“Kurudi Umoja wa Mataifa ni kama kurudi nyumbani,” amesema Ban, akihutubia mabalozi huku akielezea kwa uwazi hali dhaifu inayokabili taasisi hiyo. Amebainisha kuwa dunia imekuwa ngumu zaidi tangu aondoke.
Uvamizi wa Ukraine, vifo vya raia Gaza, na kudhoofika kwa ushirikiano wa kimataifa katika mizozo ya tabianchi, kwa mtazamo wake, vimegeuza mgogoro wa kimataifa kuwa “mgogoro wa Umoja wa Mataifa.” Chanzo kikuu cha tatizo, alisema, ni Baraza la Usalama, ambalo “kutoweza kwake kufanya kazi ipasavyo” kumechangia kudhoofisha taasisi.
Ban Ki-moon ameshutumu baadhi ya nchi wanachama wa kudumu kwa kutumia kura ya turufu kulinda maslahi yao, hali inayozuia Umoja wa Mataifa kushughulikia migogoro kwa ufanisi. Bila mageuzi, anaonya, “hisia ya kutokuwa na uwezo haitaondoka, raia wataendelea kutokulindwa, na kutokuwajibika kutaendelea kutawala.”
Kabla ya uchaguzi wa Katibu Mkuu ajaye, ambaye kwa sasa nafasi hiyo inashikiliwa na António Guterres, Ban anapendekeza muhula mmoja wa miaka saba badala ya mihula miwili ya miaka mitano, ili kuepuka utegemezi wa Katibu Mkuu kwa nchi wanachama wa kudumu.
Katibu Mkuu ajaye, anasisitiza, anapaswa kuwa na mamlaka halisi ya kuingilia kati migogoro ya kimataifa kwa uwazi, hasa pale kunapokuwa na ukiukwaji mkubwa wa sheria za kimataifa.
Profesa Anjali Dayal wa Chuo Kikuu cha Fordham aliongeza kuwa Katibu Mkuu ajaye atarithi taasisi “yenye uwezo uliopungua sana,” yenye migogoro ya kifedha na rasilimali chache. Hata hivyo, anaangazia “nguvu ya mawazo na simulizi” na “mamlaka ya kimaadili” kama zana muhimu zaidi za uongozi wa Umoja wa Mataifa.
Mchakato wa uteuzi, ulioanza rasmi Novemba 25, 2025, unahusisha nchi wanachama kuwasilisha majina ya wagombea, taarifa za maono na ushawishi wa kampeni, huku pendekezo la mwisho likibaki mikononi mwa Baraza la Usalama.
Historia inaonyesha kuwa Katibu Mkuu mwenye mtazamo wa muda mrefu na kimaadili anaweza kuleta ushawishi hata katika nyakati zenye mgawanyiko mkubwa.
Mchango wa Ban Ki-moon na Anjali Dayal unaleta onyo moja: bila mageuzi ya Baraza la Usalama na uhuru wa Katibu Mkuu, Umoja wa Mataifa unaweza kubaki dira ya kimaadili isiyo na ushawishi wa kweli katika dunia.
