Na Hassan Mwasha, Gazetini
TAASISI ya Uwajibikaji wa Umma (WAJIBU), kupitia Ripoti yake ya Mwaka 2024/25, imebaini changamoto zinazokabili sekta ya afya nchini Tanzania, zikiwamo uhaba wa watumishi 207,644 na vifaa tiba vyenye thamani ya Sh bilioni 5.17 ambavyo havijaanza kutumika katika halmashauri 28.
Ripoti hiyo, iliyozinduliwa Septemba 25, 2026, inaeleza kuwa sekta ya afya ilihitaji watumishi 379,766, lakini ilikuwa na 172,122 pekee, sawa na upungufu wa asilimia 54.7. Hali hiyo inaibua maswali kuhusu uwezo wa vituo vya kutolea huduma za afya kukidhi mahitaji ya wananchi, hususan pale ambapo idadi ya watumishi haikidhi mahitaji ya huduma zinazotolewa.
Sambamba na uhaba huo, ripoti imebainisha kuwa vifaa tiba vilivyonunuliwa kwa gharama ya Sh bilioni 5.17 havikuwa vimeanza kutumika katika halmashauri 28. Miongoni mwa sababu zilizotajwa ni uhaba wa wataalamu wenye uwezo wa kuendesha vifaa hivyo, kutokukamilika kwa majengo, kutokuwa na uhakika wa upatikanaji wa umeme na kukosekana au ubovu wa miundombinu ya maji.
Changamoto hizo zinaonyesha kuwa upatikanaji wa vifaa tiba pekee hautoshi kuhakikisha wananchi wanapata huduma bora, ikiwa vituo havina wataalamu na miundombinu inayohitajika kuviwezesha kufanya kazi. Hivyo, mipango ya uwekezaji katika sekta ya afya inahitaji kuzingatia kwa pamoja ununuzi wa vifaa, upatikanaji wa watumishi na maandalizi ya miundombinu inayohitajika kabla ya vifaa kuanza kutumika.
Aidha, ripoti imeeleza kuwa katika baadhi ya vituo vya afya, mashine za kisasa zimekuwapo bila kuanza kutoa huduma. Hali hiyo inaibua umuhimu wa kufuatilia utekelezaji wa miradi ya afya kuanzia hatua ya ununuzi wa vifaa hadi pale vinapoanza kutumika na kutoa huduma zilizokusudiwa.
Katika eneo la huduma za uzazi, taarifa hiyo pia imeeleza kuwa baadhi ya vituo kati ya 30 vilivyokaguliwa na Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG) vilikuwa na changamoto ya uwiano wa watumishi na wagonjwa, ambapo muuguzi au mkunga mmoja alilazimika kuhudumia takribani wanawake wajawazito 10.
Kwa watunga sera na wasimamizi wa sekta ya afya, matokeo hayo yanaweka mbele umuhimu wa kuoanisha bajeti za afya na mahitaji halisi ya vituo, kuharakisha ukamilishaji wa miundombinu, kuhakikisha vifaa vilivyonunuliwa vinaanza kutumika na kuweka mifumo ya ufuatiliaji wa matokeo ya matumizi ya fedha za umma.
Kwa ujumla, matokeo ya ripoti ya WAJIBU yanaonyesha kuwa changamoto ya sekta ya afya nchini Tanzania haihusu rasilimali fedha pekee, bali pia namna rasilimali hizo zinavyopangwa, kutekelezwa na kubadilishwa kuwa huduma zinazowafikia wananchi.
